







Vooronderzoeken, restauratie van de nevenruimten en structurele nevenbestemming
Vanuit kunsthistorisch perspectief mag de Sint-Carolus Borromeuskerk worden gerekend tot de belangrijkste bouwwerken van de barokarchitectuur in de Lage Landen. De afmetingen, de pracht en praal van het geheel, het evenwicht tussen de verticale en de horizontale beweging en de dynamische vormgeving waren er helemaal op gericht het nieuwe zelfbewustzijn van de Katholieke Kerk tijdens de Contrareformatie uit te dragen. Bij de bouw van de Jezuïtenkerk tussen 1615 en 1621 was Pieter Paul Rubens nauw betrokken, zowel voor het ontwerp van het exterieur als voor de inrichting van het interieur. Veel van zijn werk, zoals de geschilderde cassetteplafonds van de zijbeuken, ging echter verloren in een zware brand in 1718, waarna het schip volledig werd heropgebouwd. Gelukkig bleven onder meer de Mariakapel, waarin Rubens een grote hand had, en de sacristie met rijkelijk versierd stucplafond van J.C. Hansche, integraal bewaard.
Aansluitend op de functie van de kerk als sacrale ruimte voor gebed en liturgie ontwikkelt de kerkfabriek een visie om een nieuw museaal parcours in te richten langs de voornaamste nevenruimten van de kerk.
In 2023 schreef ze een wedstrijd uit voor de aanstelling van de architect. Studio Roma en Tom Thys Architecten gingen kritisch aan de slag met de bestaande ideeën en konden de jury overtuigen met hun ontwerp waarbij de ingrepen rekening houden met de draagkracht van het gebouw en de bevindingen uit het bouwhistorisch onderzoek. Het resultaat is een ontwerp dat een duidelijk afgebakend museaal parcours voorziet. Dit parcours volgt een slingerbeweging doorheen de kerk, waarbij de bezoeker gestimuleerd wordt het gebouw anders te ervaren, onder andere door een kijk te nemen in de nevenruimten die normaal niet ontsloten zijn. Via spaarzame, maar gerichte openingen worden functionele, ruimtelijke en visuele verbanden gecreëerd. Dit biedt de bezoeker een actieve beleving waarin hij zelf op onderzoek gaat en – vanuit het perspectief van een Jezuïet – doorheen alle ruimten van de kerk wandelt. De identificatie van de oorspronkelijke functies van de nevenruimten en de reconstructie van de oorspronkelijke circulatie zijn een cruciaal gegeven in dit project. Zo biedt de terugkeer naar de originele architecturale logica de basis voor het hedendaagse museumparcours, waarbij de huidige circulatie in het gebouw is afgestemd op de historische beleving.
Ingrepen die nodig zijn om het gebouw te laten voldoen aan hedendaagse comfort- en veiligheidsnormen, zoals de toevoeging van liften voor de integrale toegankelijkheid, gebeuren in de ruimten of zones waar historisch gezien al het meeste werd ingegrepen en gewijzigd.
De doordachte werking van het gebouw zoals die oorspronkelijk bedoeld was door de Jezuïeten werd tevens gebruikt als inspiratie om de driedubbele werking van het gebouw als sacrale ruimte, museaal parcours en evenementruimte met de nodige dienstfuncties vorm te geven. Er wordt een duidelijke zonering voorzien en de vele historische toegangen, doorgangen en verbindingen worden ingezet om hinderlijke confrontaties tussen publiek en dienstverkeer te vermijden.
Opdrachtgever- Kerkfabriek van Sint-Carolus Borromeus
Partners
- Tom Thys Architecten
Timing & Fasering
Haalbaarheidsstudie restauratie nevenruimten: uitgevoerd 2022
Vooronderzoeken interieur en glasramen: uitgevoerd 2024
Restauratie en stucturele nevenbestemming: in studie